Blijven spelen als volwassenen, waarom is dat zo belangrijk?

Plezier als hoofddoel

Spelen ken je waarschijnlijk vooral van vroeger. Maar wat betekent spelen eigenlijk als je volwassen bent? Bij spelen draait het in de eerste plaats om plezier. Je doet het omdat je er zin in hebt, niet omdat het moet.

Natuurlijk zijn er vaak spelregels en een doel: een spel winnen, een bal hooghouden of een (muziek)stuk foutloos uitvoeren. Toch is bij spelen de activiteit zelf belangrijker dan het eindresultaat. Het gaat om het doen, niet om het presteren. Je kunt alleen spelen of samen met anderen. Spelen betekent vrijheid ervaren. Het is misschien wel de meest pure vorm van autonomie. Alle dieren doen het, maar de diersoort homo sapiens lijkt het vanaf een bepaalde leeftijd een beetje te zijn verleerd.

In het dierenrijk wordt tot op hoge leeftijd gespeeld. Vaak door te stoeien, maar ook door achter elkaar aan te rennen, zich te verstoppen of te spelen met materialen. Hoewel spelen op het eerste gezicht misschien nutteloos lijkt, vervult het juist belangrijke functies. Hoog tijd dus om er (weer) meer ruimte voor te maken: in je agenda én op de werkvloer. Hieronder neem ik je mee in vier positieve effecten van spelen.

1. Ultieme autonomie

Autonoom zijn betekent dat je iets doet uit vrije wil. Autonome motivatie houdt in dat je iets doet omdat je het leuk vindt of omdat het voor jou belangrijk is. We vullen onze dagen vaak met dingen die ‘moeten’ of die we zinvol vinden, maar hoe vaak doen we nog iets puur voor het plezier?

Spelen draait juist om die vrijwilligheid. Plezier is het hoofddoel: het mag, het hoeft niet, en je kunt op elk moment stoppen. Precies daarom draagt spelen bij aan één van de drie psychologische basisbehoeften, en daarmee aan een vitaal en volledig leven.

2. Voordelen van positieve emoties

Spelen leidt tot plezier. Plezier is een emotie die, als hij gedeeld wordt, net als andere positieve emoties zorgt voor open staan, contact maken en sociale cohesie. Een ander voordeel van het regelmatig ervaren van positieve emoties zoals plezier, is veerkracht. Iedereen krijgt te maken met tegenslag, maar de mensen die regelmatig positieve emoties ervaren, veren veel sneller terug dan mensen die dat niet doen.

3. Training voor flexibiliteit

Daarnaast is spelen een training voor het dagelijks leven. Tijdens het spelen anticipeer je op onverwachte situaties. Je bent bezig met het oplossen van een puzzel, zowel mentaal als fysiek. Je speelt (snel) in op een veranderende omgeving, situatie, reactie van de ander of allemaal tegelijk.
Je leert bovendien incasseren. Verliezen voelt niet fijn, maar is niet daadwerkelijk bedreigend. Fouten maken en vallen ook niet. Je bent niet van suikergoed. Spelen is een manier om daarachter te komen.
Niet alleen daag je jezelf uit en ontwikkel je dan brein en lichaam, je stelt je zenuwstelsel ook gerust doordat je om kunt gaan met potentieel ‘bedreigende’ situaties.

4. Ontdekken en verkennen

Spelen helpt bij ontdekken. Ontdekken van nieuwe vaardigheden, nieuwe recepten, manieren om iets te doen, nieuwe situaties, wat je passie is, of op z’n minst waar je plezier uit haalt. Passie, of in elk geval plezier maken, is een essentieel onderdeel van een vitaal leven.

Wanneer mensen aangeven niet te weten wat ze leuk vinden om te doen, of wat hun passie is, dan blijkt spelen meestal geen onderdeel (meer) uit te maken van hun leven. De eerste stap is dan om iets meer rustmomenten op de dag in te plannen en vervolgens op zoek te gaan naar activiteiten waar men plezier uit haalt.

In sociaal opzicht kan spelen, bijvoorbeeld stoeien, helpen met het verkennen van je eigen en andermans grenzen.

Spelen vs. ontspannen

Hoewel spelen ontspannend kan zijn, is het iets anders dan ontspanning of entertainment. Spelen is actief en participerend. Televisiekijken, naar de bioscoop gaan of een massage krijgen vallen daarom niet onder spelen.

Ontspanning en entertainment zijn absoluut waardevol, maar het is minstens zo belangrijk om ook het échte spelen een plek in je leven te geven. Let er daarbij op dat je spelen niet verwart met de volgende dingen:

Doelgericht bezig zijn

Hoe leuk je iets ook vindt: zou je het blijven doen als je in 7 van de 10 gevallen je doel níet bereikt? Bij spelen is het doel ondergeschikt. Je blijft het spel doen, ook als je maar 3 van de 10 keer ‘wint’.

Spelen met je kinderen

Dit kan zeker spelen zijn. Check alleen eerlijk bij jezelf of je het vooral doet omdat je het belangrijk vindt voor je kind. Dat is waardevol en mooi, maar kies daarnaast ook iets waar jij zélf puur plezier uit haalt.

Sporten of bewegen (in sommige gevallen)

Wandelen met de hond kan fijn en belangrijk zijn, maar is meestal geen spelen. Een potje voetbal of tennis kan dat wél zijn — zolang het spel zelf belangrijker blijft dan winnen of presteren.

Voorwaarden spelen

Hoe kun je meer spelen?

Wil je meer gaan spelen, maar je weet niet zo goed hoe? Hierbij een aantal voorbeelden: sportieve spelvormen, bordspellen, puzzels, games, creatieve bezigheden, dingen zelf maken, muziek maken, dansen, toneel spelen, klimmen, skaten, vliegeren of surfen. Je kunt ook jezelf de volgende vragen stellen:

• Hoe speelde je als kind?
• Wat vond je leuk om te doen?
• Heb je ooit hobby’s gehad? Zo ja, welke?
• Als je meerdere dagen helemaal vrij hebt, wat wil je dan gaan doen/maken?

Deze tips gelden vooral voor het privéleven. Werken moet niet verward worden met spelen. Je kunt zeker plezier hebben in je werk, maar kenmerkend aan werk is dat het toch vooral gaat om het doel. Toch kun je spelen wel integreren in het bedrijf, bijvoorbeeld door spelen te faciliteren in de pauze. Loskomen van het werk is de functie van een pauze, en hoe gaat dat beter dan door te spelen? En je kunt mensen ook nog in beweging krijgen. Bewegen heeft -net als spelen- een positief effect op zowel het humeur, als de vitaliteit als de gezondheid van de medewerker.

Denk bijvoorbeeld aan een pingpongtafel, volleybalnet en -bal, waterballonnen (zomer) of een eenvoudige voet- of basketbal. Wanneer je zorgt dat er spelvormen beschikbaar zijn en deelname geheel vrijblijvend is, dan kan deze kleine moeite zomaar wat van alle bovengenoemde positieve effecten op de werkvloer teweegbrengen.