Caroline Slikker

Hoe ga je om met overgewicht op de werkvloer?

Overgewicht is een steeds groter thema binnen organisaties. Veel organisaties zetten in op gezonde kantines, fruitschalen of fitnessabonnementen. Maar deze maatregelen bereiken vooral medewerkers die toch al gezond bezig zijn. Daarnaast pak je zo vooral gedrag aan, niet de onderliggende motivatie of omstandigheden. In dit artikel leggen we uit waarom dit soort maatregelen niet werken, wat de impact van overgewicht op werk en vitaliteit werkelijk is, welke werkgerelateerde factoren bijdragen, en hoe je als werkgever en leidinggevende wél een verschil maakt.

De impact van overgewicht op de werkvloer

Overgewicht kan invloed hebben op energieniveau, belastbaarheid en (soms) gezondheidsrisico’s. Maar het verband is niet zo simpel als vaak wordt gedacht.

Overgewicht ≠ per definitie minder vitaal

Iemand kan een verhoogde BMI hebben en tóch fysiek gezond zijn, mentaal lekker in zijn vel zitten en energiek en productief zijn. Vooral wanneer het gewicht stabiel is en bloedwaarden gezond zijn, hoeft overgewicht geen negatieve impact te hebben.

Wat wél schadelijk is: stigma, oordeel en sociale druk

Onderzoek laat zien dat gewichtsstigma, niet het gewicht zélf, zorgt voor:

verhoogde stress
minder werkplezier
vermijdgedrag
lager zelfvertrouwen
risico op ongezonde eetpatronen
verminderd gevoel van veiligheid op de werkvloer

Met andere woorden: een negatieve werkcultuur rondom gewicht is een grotere risicofactor dan gewicht zelf.

Is overgewicht een risico voor verzuim of langdurige uitval?

Ja, maar met nuance.

De risicoperiode zit vooral in toename van gewicht

Niet in stabiel overgewicht. Het risico op diabetes, hart‑ en vaatziekten en klachten stijgt vooral tijdens de periode van aankomen.

Afslanktrajecten verhogen het risico op weer aankomen

En daarmee opnieuw op gezondheidsproblemen. Voor BMI’s boven de 30 is obesitas bovendien sinds 2009 geclassificeerd als chronische ziekte, omdat terugval bijna altijd voorkomt.

De grootste verzuimrisico’s komen door context

Zoals:

stress
hoge werkdruk
gebrek aan herstel
weinig autonomie
negatieve of veroordelende opmerkingen over gewicht

Werkgevers kunnen meer impact maken door hierin te investeren dan door afslankprogramma’s aan te bieden.

Hoe beïnvloedt overgewicht de vitaliteit van medewerkers?

Vitaliteit gaat over energie, motivatie en veerkracht. Overgewicht zelf bepaalt die vitaliteit niet, maar de manier waarop de omgeving ermee omgaat wél. Negatieve invloed komt vaak door:

schaamte of ongemak door reacties van collega’s
voortdurende opmerkingen (“ben je afgevallen?”, “dat is niet gezond voor je”)
sociale druk rondom eten
onveiligheid bij gesprekken met leidinggevenden
eerdere negatieve ervaringen met afslanktrajecten

Positieve invloed ontstaat door:

waardering voor iemands vaardigheden (niet gewicht)
autonomie en psychologische veiligheid
steun, geen sturing
focus op vitaliteit, niet op uiterlijk
realistische verwachtingen van gezond gedrag

Dit is precies waar autonome motivatie ontstaat: de enige motivatievorm die duurzame gedragsverandering ondersteunt.

Waarom de klassieke maatregelen niet werken

Voorlichting, fruitmanden, fitness en “bewustwording van risico’s” helpen vooral degenen die toch al gezond gedrag vertonen. De medewerkers die het écht moeilijk hebben met leefstijl…

komen niet voor een salade als ze thuis alsnog compenseren
melden zich niet aan voor leefstijltrainingen
voelen zich eerder beoordeeld dan gesteund
ervaren extra druk waardoor gecontroleerde motivatie ontstaat

Gecontroleerde motivatie (schuld, schaamte, sociale druk) verhoogt het risico op eetbuien, jojo‑effect, obsessief gedrag, stress en gewichtstoename op lange termijn. Daarom neemt overgewicht ondanks al onze inspanningen al decennia toe.

Wat kunnen werkgevers wél doen om overgewicht te voorkomen?

1. Stoppen met oordelen

Ook stopt complimenteren over gewichtsverlies, want dit vergroot gecontroleerde motivatie.

2. Creëer een veilige werkcultuur

Waar medewerkers zichzelf mogen zijn in elke vorm of maat.

3. Focus op betekenis en competentie

Waardering krijgen voor wat iemand kan, niet voor hoe iemand eruitziet, geeft zingeving: de bron van duurzame zelfzorg.

4. Investeer in stressreductie

Stress is een grotere voorspeller van gewichtstoename dan voeding.

5. Werk aan autonomie

Keuzevrijheid in werktijden, taken, pauzes en beweging heeft meer impact dan fruit op tafel.

6. Stimuleer gezondheid zónder dwang

Een trap aantrekkelijker maken werkt beter dan verplicht wandelen.

7. Investeer in vitaliteit, niet in vetpercentages

Vitaliteitsprogramma’s die gaan over energie, slaap, herstel, regie en zingeving werken wél, afslankprogramma’s niet.

Hoe ga je als leidinggevende in gesprek over overgewicht?

Dit is een van de gevoeligste onderwerpen op de werkvloer. De gouden regel:

Ga niet het gesprek aan over gewicht. Ga het gesprek aan over vitaliteit, energie, belastbaarheid en werkplezier.

Waarom? Gewicht is geen gedragsdoel, maar een uitkomst van honderden factoren. Een gesprek over gewicht voelt bijna altijd veroordelend. Je weet nooit wat iemand eerder heeft meegemaakt op dit gebied.

Wat je wél kunt doen? Gebruik neutrale vragen over energiebalans en welzijn:

Hoe gaat het met je energie gedurende de dag?
Hoe lukt het je om te herstellen van werkbelasting?
Zijn er dingen op het werk die je zwaar vindt of je veel energie kosten?
Hoe kunnen we zorgen dat je goed in je vel zit op het werk?

Focus op autonomie, binding en competentie: de drie basisbehoeften die bepalen of iemand duurzame motivatie ontwikkelt.

Conclusie: overgewicht op de werkvloer vraagt om een totaal andere aanpak

Overgewicht is geen kwestie van wilskracht en lost niet op door salades of waarschuwingen. De échte sleutel ligt in:

psychologische veiligheid
autonomie
waardering voor wie iemand is, niet hoe iemand eruitziet
een gezonde werkcultuur
minder stress en meer herstel
vitaliteit in plaats van gewicht
duurzame motivatie in plaats van gecontroleerde motivatie

Wanneer organisaties stoppen met sturen op gewicht en starten met investeren in waardigheid, energie en werkgeluk, ontstaat vanzelf de ruimte voor medewerkers om gezonder gedrag te ontwikkelen. Op hun eigen manier, vanuit autonome motivatie.

Dat is duurzaam.
Dat werkt.

Verwant artikel

Waarom je motivatievorm van vitaal belang is voor duurzaam vitaal gedrag

Lees dit artikel